TUTTOZENA
SAVÉI
VÎVE ZÊNA E A
SÒ LÉNGOA
MULTIMEDIA
I TESTI DELLE CANZONI DI FABRIZIO DE ANDRÉ SCRITTI IN GRAFIA UFFICIALE
MULTIMEDIA
I TESTI DELLE CANZONI DI FABRIZIO DE ANDRÉ SCRITTI IN GRAFIA UFFICIALE
Fabrizio
De André è
stato uno dei più grandi poeti del ’900, e
sicuramente uno
degli uomini che ha contribuito maggiormente a diffondere la lingua e
la cultura genovese anche al di fuori dei confini liguri.
Le sue canzoni in genovese sono contenute nell'album Crêuza de mâ, giudicato dalla critica un vero e proprio capolavoro, in Le nuvole (due canzoni) e in Anime salve (una canzone più i ritornelli di Dolcenera).
Si ringrazia il gentile prof. Franco Bampi per il prezioso aiuto.
Le sue canzoni in genovese sono contenute nell'album Crêuza de mâ, giudicato dalla critica un vero e proprio capolavoro, in Le nuvole (due canzoni) e in Anime salve (una canzone più i ritornelli di Dolcenera).
Si ringrazia il gentile prof. Franco Bampi per il prezioso aiuto.
[ torna indietro ]
|
Crêuza
de mâ
 Xamínn-a Sidón
Sinàn
Capodàn Pascià A
pìtima A doménega Da-a
mæ rîva Mêgo mêgón A
çímma A
cónba CRÊUZA DE MÂ Ónbre de môri môri de mainæ dónde ne vegnî, dôve l'é ch'anæ? Da 'n scîto dôve a lùnn-a se móstra nûa e a néutte a n'à pontòu o cotéllo a-a gôa e a montâ l'âze o gh'é restòu Dîo e o Diâo-o l'é 'n çê e o se gh'é fæto o nîo. Ne sciortìmmo da-o mâ pe sciugâ e òsse da-o Drîa a-a fontànn-a di cónbi 'nta cà de prîa. E 'nta cà de prîa chi ghe saiâ inta cà do Drîa ch'o no l'é 'n mainâ génte de Lugàn, fàcce de mandilâ [in genovese fàcce da mandilâ] quéi [in genovese quélli non si elide mai] che do loàsso preferìscian l'â fìgge de famìggia, ödô de bón che ti peu amiâle sénsa o gondón E a ste pànse vêue cös'o ghe daiâ? Cöse da béive, cöse da mangiâ? Fritûa de pigneu, giànco de Pòrtofìn [De André dice, sbagliando: Portofìn, la prima o detta [u] ] çervélle de bæ 'nto mæximo vìn lazàgne da fidiâ a-i quàttro tócchi paciûgo in agrodôçe de lêvre de cóppi E 'n sciâ bàrca do vìn ghe naveghiêmo 'n scî schéuggi emigrànti do rîe co-i ciòi 'nti éuggi finchò-u matìn (o) cresciâ da poéilo rechéugge fræ di ganéufeni [in genovese ganéufani] e de fìgge bacàn da còrda, màrsa d'ægoa e de sâ ch'a ne lîga e a ne pòrta 'nte 'na crêuza de mâ. |
| XAMÍNN-A Léngoa 'nfeugâ Xamìnn-a lôa de pélle scûa co-a bócca spalancâ mòrscio de càrne dûa stélla néigra ch'a lûxe me véuggio demoâ 'nte l'ùmido dôçe de l'amê do teu arveâ Ma, seu Xamìnn-a ti me perdoniæ se no riosciö a êse pòrco cómme i teu pensê [errato: in genovese: penscêi] Destàchite Xamìnn-a lèrfe de ûga spìnn-a fat'amiâ Xamìnn-a róggio de móssa pìnn-a [De André, sbagliando, dice ròggio] e o môro 'nto suô sûgo de sâ de chéusce dónde gh'é péi gh'é amô surtànn-a de bagàsce dàgghe cianìn Xamìnn-a no navegâ de spónda prìmma ch'a coæ ch'a mónta e a chìnn-a no me se désfe 'nte l'ónda e l'ùrtimo respîo Xamìnn-a regìnn-a moæ de sànbe mò-u têgno pe sciortî vîvo da-o gróppo de teu gànbe. |
| SIDÓN O mæ nìn o mæ, o mæ lèrfe gràsse a-o sô d'amê, d'amê tumô dôçe, benìgno de teu moæ spremûo 'nta macàia de stæ, de stæ e òua grùmmo de sàngoe, oêge, dénti de læte [in genovese dénti da læte] e i éuggi di sordàtti, chén aragiæ co-a scciùmma a-a bócca, cacioéi de bæ a scorî a génte cómme servagìnn-a finch'o sàngue sarvægo o no gh'à smortòu a coæ e dòpp'i færi in gôa, i færi da prixón e 'nte ferîe a seménsa velenôza da deportaçión perché de nòstro da-a cianûa a-o meu no péu [in genovese pòsse] ciù crésce ni èrbo, ni spîga, ni figeu. Ciào mæ nìn l'ereditæ-a l'é ascôza 'nte sta çitæ ch'a brûxa, ch'a brûxa inta séia ch'a chìnn-a e in sto gràn ciæo de fêugo pe a teu mòrte picìnn-a. |
| SINÀN
CAPODÀN PASCIÀ Téste fasciæ 'n sciâ galêa e sciàbbre se zêugan a lùnn-a a mæ-a l'é restâ dôv'a l'êa pe no remenâlo a-a fortùnn-a into mêzo do mâ gh'é 'n péscio tóndo che quànd'o védde e brùtte o va 'n sciô fóndo into mêzo do mâ gh'é 'n péscio pàlla che quànd'o védde e bèlle o vêgne a gàlla. E a-o pòsto di ànni ch'êan dexenêuve [in genovese dixìnêuve] se són pigiæ e gànbe e e mæ bràsse nêuve d'alôa a cansón a l'à cantâ o tambûo e o lòu-o s'é cangiòu in travàggio dûo «Vóga [in genovese vêuga], t'æ da vogâ, prexonê e spóncia spóncia o rémmo fìn a-o pê vóga, t'æ da vogâ, tortaieu e tîa tîa o rémmo fìn a-o cheu!» E quésta a l'é a mæ stöia e ta-a véuggio contâ 'n pö prìmma ch'a vegiàia a me péste into mortâ e quésta a l'é a memöia a memöia do Çigâ ma 'n scî lìbbri de stöia Sinàn Capodàn Pascià e sótta a-o timón do gràn câro co-o môro 'nte 'n bròddo de fâro 'na néutte chò-u fréido o te mòrde o te giàscia, o te spûa e o te remòrde e o Bêi asetòu-o pénsa a-a Mécca e o védde e Orî 'n sce 'na sécca ghe gîo o timón a lebéccio sarvàndoghe a vìtta e o sciabécco amô, mæ bèl'amô a sfortùnn-a-a l'é 'n grifón ch'o gîa 'n gîo a-a tésta do belinón amô, mæ bèl'amô a sfortùnn-a-a l'é 'n belìn ch'o xêua 'n gîo a-o cû ciù vixìn! E quésta-a l'é a mæ stöia e ta-a véuggio contâ 'n pö prìmma ch'a vegiàia a me péste into mortâ e quésta a l'é a memöia a memöia do Çigâ ma 'n scî lìbbri de stöia Sinàn Capodàn Pascià. E dìgghe a chi me ciàmma renegòu che a tùtte e richésse, a l'argénto e l'öo Sinàn o gh'à lasciòu de luxî a-o sô giastemàndo Momâ a-o pòsto do Segnô into mêzo do mâ gh'é 'n péscio tóndo che quànd'o védde e brùtte o va 'n sciô fóndo into mêzo do mâ gh'é 'n péscio pàlla che quànd'o védde e bèlle o vêgne a gàlla. |
| A PÌTIMA Cöse ghe pòsso, ghe pòsso fâ se no gh'ò e bràsse pe fâ o mainâ se in fóndo a-e bràsse no gh'ò e màn do masacàn e mi gh'ò 'n pùgno dûo ch'o pà'n nîo gh'ò 'na cascétta làrga 'n dîo giùsto p'ascóndime co-o vestîo [in genovese si dice vestî] derê a 'n fîo [in genovese si dice fî] e vàddo 'n gîo a çercâ i dinæ a chi se i têgne e ghe l'àn prestæ e ghe-i domàndo timidaménte ma in mêzo a-a génte. E a chi no veu dâse raxón che pâ de stranuâ cóntro-o trón ghe màndo a dî che vîve l'é câo ma a bón mercòu. Mi són 'na pìtima rispetâ e no anà'n gîo a contâ che quànd'a vìtima-o l'é 'n strasê ghe dò do mæ. [in genovese dàggo] |
| A
DOMÉNEGA Quànd'a-a doménega fàn o gîo capelìn nêuvo, nêuvo o vestîo [in genovese vestî] co-a madàmma, madàmma 'n tésta o belìn che fèsta, o belìn che fèsta! E tùtti aprêuvo a-a procesción da Terezìnn-a do Terezón tùtti a-amiâ e fìgge do Diâo che belìn de lòu, che belìn de lòu! E a sto lociâ de chéusce-e de tetìn ghe fàn o sciâto ànche i ciù picìn «Màmma màmma, dàmme e palànche [in genovese màmma è la balia] véuggio anâ à cazìn, véuggio anâ à cazìn!» e ciù s'adéntran inta çitæ ciù éuggi e vôxi ghe dàn derê ghe dîxan quéllo che no pêuan dî de zéuggia, sàbbo, de lunedì. A Cianderlìn, sùssa belìn a-a Fôxe chéusce de sciacanôxe in Caignàn mósse de tèrsa màn e in Pontexéllo ghe móstran l'öxéllo! [De André dice, sbagliando: óxéllo, la o detta [u] corta invece di [O] lunga] E o diretô do pòrto ch'o ghe védde l'öo 'nte quélle scciàppe a repözo da-o lòu pe no fâ védde ch'o l'é conténto che o meu nêuo-o gh'à o finançiaménto o se confonde 'nta confozión [in genovese confoxón] cón l'éuggio pìn de indignaçión e o ghe crîa, o ghe crîa derê: «Bagàsce séi e ghe restæ!» E ti che ti ghe sbràggi aprêuvo: «Mànco ciù o nàzo gh'avéi de nêuvo!», brùtto galùscio de 'n portòu de Crísto [in genovese da Crísto] no t'ê l'ùnico ch'o se n'avîsto [n'é avisto per crasi diventa n'avisto] che 'n mêzo a quélle creatûe che se goâgnan o pàn da nûe a gh'é, a gh'é, a gh'é, a gh'é a gh'é ànche teu mogê! A Cianderlìn, sùssa belìn a-a Fôxe chéusce de sciacanôxe in Caignàn mósse de tèrsa màn e in Pontexéllo ghe móstran l'öxéllo! |
| DA-A
MÆ
RÎVA Da-a mæ rîva sôlo o teu mandìllo ciæo da-a mæ rîva 'nta mæ vìtta o teu fatorîzo amào 'nta mæ vìtta ti me perdoniæ o magón ma te pénso cóntro sô e o sò bén t'amîi o mâ 'n pö ciù a-o làrgo do dolô [in genovese dô] e són chi afaciòu a sto bàole da mainâ [baule in genovese si dice bàilo] e són chi a miâ tréi camîxe (in genovese træ camîxe) de velûo doê covèrte e o mardorlìn e 'n câmâ de légno dûo e 'nte 'na berétta néigra a teu föto da fantìnn-a pe poéi baxâ ancón Zêna 'n sciâ teu bócca in naftalìnn-a. |
| MÊGO
MÊGÓN E mi, e mi, e mi e anâ, e anâ e a l'âia sciortî e suâ, suâ e o cheu, o cheu, o cheu da rebelâ fìn a pigiâ, pigiâ o trén, o trén (in genovese tutti dicono trêno, ma Steva De Franchi (1714 – 1785): trén) e 'nta galerîa génte a l'ìntra a-o scûo sciòrte amarotîa (in genovese maròtta, ma anticamente moutîa) lêugo de 'n spesiâ! E 'nto stréito t'agoéitan te domàndan chi t'ê a sostànsa e o mestê che pe liâtri o viagiâ-o no-o l'é Pöi te tócca 'n portê lepegôzo e 'na stànsia lùvega e 'nte l'âtra stànsia e bagàsce a dâ o menù e ti co' 'na coæ che no ti veu a tiâ a Bìbia 'nta miâgia serâ a ciâve ànche o barcón e-arensenîte sórvia o cheu Oh, mêgo, mêgo, mêgo, mæ mêgón Oh, chìnn-a, chìnn-a zu da-o caregón 'Na carêga dûa néscio de 'n tortâ 'na fainâ ch'a sûa che ghe mànca a sâ tùtti sùssa rèsca da-o xatâ in zu se ti gîi a tésta ti te véddi o cû e a stâ fêua gh'é o repentìn ch'a te tócche 'na pasción pe 'na fàccia da Madònna ch'a te spòsta o ghirindón un amô mâi 'n escluzîva sénpre con quarcösa da pagâ 'na scignorìnn-a che sott'a-a côa a gh'à o gàrbo da scignôa Oh, mêgo, mêgo, mêgo, mæ mêgón Oh, chìnn-a, chìnn-a zu da-o caregón Oh, che belìn de nölo che ti me faiêsci fâ [in genovese nöo] Oh, ch'a són de pigiâ de l'âia se va a l'ospiâ E mi, e mi, e mi no anâ, no anâ stâ chi, stâ chi, stâ chi dormî, dormî E mi, e mi, e mi no anâ, no anâ stâ chi, stâ chi, stâ chi asunâme. |
| A
ÇÍMMA Ti t'adesciæ in sce l'éndego do matìn ch'a lûxe a l'à 'n pé'n tæra, e l'âtro in mâ ti t'amiæ a-o spêgio de 'n tianìn o çê (o) s'amiâ a-o spêgio da rozâ ti metiæ o brùgo rédeno inte 'n cantón che se da-a càppa sgùggia in cuxìnn-a a strîa a xêua de contâ e pàgge che ghe són [in genovese che gh'é] a çìmma-a l'é za pìnn-a-a l'é za cuxîa Çê serén, tæra scûa càrne ténia no fâte néigra no tornâ dûa. Bèllo oegê strapónta de tùtto bón prìmma de batezâla 'nto prebogión con doî agogioìn, drîto in pónta de pê da sórvia 'n zu fîto ti a ponzigiæ âia de lùnn-a vêgia, de ciæo de nêgia chò-u cêgo-o pèrde a tésta, l'âze o sentê ödô de mâ, mescciòu de pèrsa légia [De andré dice, sbagliando: odô, la prima o detta [u], e miscciòu] cös'âtro fâ? Cös'âtro dâghe a-o çê? Çê serén, tæra scûa càrne ténia no fâte néigra no tornâ dûa e 'nto nómme de Marîa tùtti i diâi da sta pugnàtta anæne vîa! Pöi vêgnan a pigiâtela i camê te làscian tùtto o fùmmo do teu mestê [fumo si dice fùmme] tócca a-o fantìn a prìmma cotelâ mangiæ, mangiæ no séi chi ve mangjâ. Çê serén, tæra scûa càrne ténia no fâte néigra no tornâ dûa e 'nto nómme de Marîa tùtti i diâi da sta pugnàtta anæne vîa! |
| A
CÓNBA - Gh'àivo 'na bèlla cónba ch'a l'é xeuâ fêua de cà, giànca cómm'a néie ch'a desléngoe a-o ciàn da sâ... [si dice xoâ e non xeuâ] - Dôv'a l'é? Dôve, dôv'a l'é? - Che l'àn vosciùa védde cegâ l'âe a sto casâ, spéita cómme l'ægoa ch'a derûa zu pò-u riâ... [spéita, in genovese spedîa] - Câo mæ zoenòtto, ve pòrta mîga 'na smangiaxón? Ché (= perché) se coscì fîse poriêsci anâvene 'n gatixón! - No ghe n'é... no ghe, no ghe n'é... - Vêgno da-a cà do ràtto chò-u magón ch'o slîga i pê, vêgno co-o cheu maròtto de 'na pasción che no ghe n'é, no ghe n'é... - Chi de cónbe d'âtri no n'é vegnûe, no se n'é posæ... chi gh'é 'na cónba giànca ch'a no l'é a vòstra, ch'a l'é a mæ, no ghe n'é... [n'é vegnûe, posæ è errato si dice se n'é vegnûo, pösòu] - No ghe n'é... âtre no ghe n'é! A l'é xeuâ [giusto xoâ], a l'é xeuâ, a cónba giànca... De néutte a l'é xeuâ a-o ciàn da sâ... A troviàn, a troviàn a cónba giànca, de màzzo a troviàn a-o ciàn do pàn. - Voî no voriêsci dâmela sta cónba da maiâ, giànca cómm'a néie ch'a desléngoa 'nto riâ... - Miæ che sta cónba bèlla-a sta de lóngo a barbacîo, ch'a no ma-a pòsse védde a scrichì'nte 'n'âtro nîo... No ghe n'é... - No ghe n'é... âtre no ghe n'é! - A tegniö a dindanâse sótt'a'n angiòu de meigranâ, co-a côa ch'a l'à da sæa a màn lingêa do barbaxâ... Dôv'a l'é... Dôve, dôv'a l'é... - Zoêno ch'éi bén parlòu pe sta seiànn-a de frevâ... - A tegniö a dindanâse sótt'a'n angiòu de meigranâ... - Séi che sta cónba a màzzo a xêua da-a mæ 'nta vòstra cà... - Co-a côa ch'a l'à da sæa a màn lingêa do barbaxâ... - No ghe n'é... âtre no ghe n'é... - A l'é xeuâ, a l'é xeuâ, a cónba giànca... De néutte a l'é xeuâ a-o ciàn da sâ... A troviàn, a troviàn a cónba giànca, de màzzo a troviàn a-o ciàn do pàn. - Dôv'a l'é, dôv'a l'é ch'a ne s'ascónde... Se maiâ, se maiâ a-o ciàn do pàn... cómm'a l'é, cómm'a l'é, l'é cómme a néie... ch'a vén zu deslengoâ da-o riâ. A l'é xeuâ, a l'é xeuâ, a cónba giànca... de màzzo a troviàn a-o ciàn da sâ... Dôv'a l'é, dôv'a l'é ch'a ne s'ascónde... se maiâ, se maiâ a-o ciàn do pàn. - Cónba conbétta, bécco de sæa, sèrva a-o strigión, co-o mâio 'n giandón, Martìn o va a pê, cón l'âze derê, fêugo de légne, ànime 'n çê. |